E. Уравнение Лежандра

При решении уравнения для геометрии в сферических координатах возникает следующее уравнение для полярного угла

ddz((1z2)dΘ(z)dz)\displaystyle \frac{\displaystyle d}{\displaystyle dz} \left( (1 - z^2) \cdot \frac{\displaystyle d \Theta(z)}{\displaystyle dz} \right)+[γ12m21z2]Θ(z)\displaystyle {} + \left[ \gamma_1^2 - \frac{\displaystyle m^2}{\displaystyle 1 - z^2} \right] \cdot \Theta(z)=0,\displaystyle {} = 0,1\displaystyle {} -1<z\displaystyle {} < z<1,\displaystyle {} < 1,
(E.1)

где Θ(z)\Theta(z) — искомая функция, mm — целое неотрицательное число, γ12\gamma_1^2 — константа разделения переменных. Раскроем производную в первом члене

(1z2)d2Θ(z)dz2\displaystyle (1 - z^2) \cdot \frac{\displaystyle d^2 \Theta(z)}{\displaystyle dz^2}2zdΘ(z)dz\displaystyle {} - 2 \cdot z \cdot \frac{\displaystyle d \Theta(z)}{\displaystyle dz}+[γ12m21z2]Θ(z)\displaystyle {} + \left[ \gamma_1^2 - \frac{\displaystyle m^2}{\displaystyle 1 - z^2} \right] \cdot \Theta(z)=0.\displaystyle {} = 0.

Заметим, что при mm=0{} = 0 уравнение принимает вид уравнения Лежандра

(1z2)d2Θ(z)dz2\displaystyle (1 - z^2) \cdot \frac{\displaystyle d^2 \Theta(z)}{\displaystyle dz^2}2zdΘ(z)dz\displaystyle {} - 2 \cdot z \cdot \frac{\displaystyle d \Theta(z)}{\displaystyle dz}+γ12Θ(z)\displaystyle {} + \gamma_1^2 \cdot \Theta(z)=0,\displaystyle {} = 0,1\displaystyle {} -1<z\displaystyle {} < z<1.\displaystyle {} < 1.

Это уравнение имеет ограниченные на интервале 1{} -1<z{} < z<1{} < 1 решения только при собственных значениях γ1k2\gamma_{1k}^2=k(k+1){} = k \cdot (k + 1), kk(0..){} \in (0..\infty); эти решения задаются формулой Родрига

Θk(z)\displaystyle \Theta_k(z) =Pk(z)\displaystyle {} = P_k(z)=12kk!dkdzk(z21)k,\displaystyle {} = \frac{\displaystyle 1}{\displaystyle 2^k \cdot k!} \cdot \frac{\displaystyle d^k}{\displaystyle dz^k} \left(z^2 - 1\right)^k,
(E.2)

где Pk(z)P_k(z) — полиномы Лежандра. Будем искать решения уравнения (E.1) при тех же собственных значениях γ1k2\gamma_{1k}^2=k(k+1){} = k \cdot (k + 1) — тогда оно запишется в виде

(1z2)d2Θkm(z)dz2\displaystyle (1 - z^2) \cdot \frac{\displaystyle d^2 \Theta_{km}(z)}{\displaystyle dz^2}2zdΘkm(z)dz\displaystyle {} - 2 \cdot z \cdot \frac{\displaystyle d \Theta_{km}(z)}{\displaystyle dz}+[k(k+1)m21z2]\displaystyle {} + \left[ k \cdot (k + 1) - \frac{\displaystyle m^2}{\displaystyle 1 - z^2} \right]Θkm(z)\displaystyle {} \cdot \Theta_{km}(z)=0,\displaystyle {} = 0,k\displaystyle k(0..).\displaystyle {} \in (0..\infty).
(E.3)

Сделаем подстановку Θkm(z)\Theta_{km}(z)=(1z2)m2Θ^km(z){} = \left( 1 - z^2 \right)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z) в уравнение (E.3). Первая производная примет вид

ddz[(1z2)m2Θ^km(z)]\displaystyle \frac{\displaystyle d}{\displaystyle dz} \left[ (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z) \right] =(1z2)m2dΘ^km(z)dz\displaystyle {} = (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}} \cdot \frac{\displaystyle d \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz}m\displaystyle {} - mz\displaystyle {} \cdot z(1z2)m21\displaystyle {} \cdot (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2} - 1}Θ^km(z).\displaystyle {} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z).

Для вычисления второй производной предварительно вычислим

ddz[z1z2]\displaystyle \frac{\displaystyle d}{\displaystyle dz} \left[ \frac{\displaystyle z}{\displaystyle 1 - z^2} \right] =11z2\displaystyle {} = \frac{\displaystyle 1}{\displaystyle 1 - z^2}+2z2(1z2)2\displaystyle {} + \frac{\displaystyle 2 \cdot z^2}{\displaystyle (1 - z^2)^2}=1+z2(1z2)2.\displaystyle {} = \frac{\displaystyle 1 + z^2}{\displaystyle (1 - z^2)^2}.

Тогда вторая производная запишется в виде

d2dz2[(1z2)m2Θ^km(z)]\displaystyle \frac{\displaystyle d^2}{\displaystyle dz^2} \left[ (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z) \right] =(1z2)m2\displaystyle {} = (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}}d2Θ^km(z)dz2\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle d^2 \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz^2}m\displaystyle {} - mz\displaystyle {} \cdot z(1z2)m21\displaystyle {} \cdot (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2} - 1}dΘ^km(z)dz\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle d \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz}mz1z2[(1z2)m2dΘ^km(z)dz\displaystyle {} - m \cdot \frac{\displaystyle z}{\displaystyle 1 - z^2} \cdot \biggl[ (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}} \cdot \frac{\displaystyle d \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz}mz(1z2)m21Θ^km(z)]\displaystyle {} - m \cdot z \cdot (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2} - 1} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z) \biggr]m\displaystyle {} - m1+z2(1z2)2\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle 1 + z^2}{\displaystyle (1 - z^2)^2}(1z2)m2\displaystyle {} \cdot (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}}Θ^km(z).\displaystyle {} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z).

После приведения подобных слагаемых она примет вид

d2dz2[(1z2)m2Θ^km(z)]\displaystyle \frac{\displaystyle d^2}{\displaystyle dz^2} \left[ (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z) \right] =(1z2)m2\displaystyle {} = (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}}d2Θ^km(z)dz2\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle d^2 \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz^2}2mz1z2\displaystyle {} - \frac{\displaystyle 2 \cdot m \cdot z}{\displaystyle 1 - z^2}(1z2)m2\displaystyle {} \cdot (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}}dΘ^km(z)dz\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle d \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz}+m\displaystyle {} + mmz21z2(1z2)2\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle m \cdot z^2 - 1 - z^2}{\displaystyle (1 - z^2)^2}(1z2)m2\displaystyle {} \cdot (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}}Θ^km(z).\displaystyle {} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z).

Подставим всё в уравнение (E.3), попутно сокращая (1z2)m2(1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}}:

(1z2)[d2Θ^km(z)dz2\displaystyle (1 - z^2) \cdot \biggl[ \frac{\displaystyle d^2 \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz^2}2mz1z2dΘ^km(z)dz\displaystyle {} - \frac{\displaystyle 2 \cdot m \cdot z}{\displaystyle 1 - z^2} \cdot \frac{\displaystyle d \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz}+mmz21z2(1z2)2Θ^km(z)]\displaystyle {} + m \cdot \frac{\displaystyle m \cdot z^2 - 1 - z^2}{\displaystyle (1 - z^2)^2} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z) \biggr]2z[dΘ^km(z)dz\displaystyle {} - 2 \cdot z \cdot \biggl[ \frac{\displaystyle d \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz}mz1z2Θ^km(z)]\displaystyle {} - \frac{\displaystyle m \cdot z}{\displaystyle 1 - z^2} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z) \biggr]+[k(k+1)m21z2]\displaystyle {} + \left[ k \cdot (k + 1) - \frac{\displaystyle m^2}{\displaystyle 1 - z^2} \right]Θ^km(z)\displaystyle {} \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z)=0.\displaystyle {} = 0.

Сгруппируем коэффициенты при производных:

ζ1d2Θ^km(z)dz2\displaystyle \zeta_1 \cdot \frac{\displaystyle d^2 \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz^2}+ζ2dΘ^km(z)dz\displaystyle {} + \zeta_2 \cdot \frac{\displaystyle d \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz}+ζ3Θ^km(z)\displaystyle {} + \zeta_3 \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z)=0,\displaystyle {} = 0,
ζ1\displaystyle \zeta_1 =1\displaystyle {} = 1z2,\displaystyle {} - z^2,
ζ2\displaystyle \zeta_2 =2mz\displaystyle {} = -2 \cdot m \cdot z2z\displaystyle {} - 2 \cdot z=2(m+1)z,\displaystyle {} = -2 \cdot (m + 1) \cdot z,
ζ3\displaystyle \zeta_3 =mmz21z21z2\displaystyle {} = m \cdot \frac{\displaystyle m \cdot z^2 - 1 - z^2}{\displaystyle 1 - z^2}+2mz21z2\displaystyle {} + \frac{\displaystyle 2 \cdot m \cdot z^2}{\displaystyle 1 - z^2}+k(k+1)\displaystyle {} + k \cdot (k + 1)m21z2\displaystyle {} - \frac{\displaystyle m^2}{\displaystyle 1 - z^2}=m2z2mmz2+2mz2m21z2\displaystyle {} = \frac{\displaystyle m^2 \cdot z^2 - m - m \cdot z^2 + 2 \cdot m \cdot z^2 - m^2}{\displaystyle 1 - z^2}+k(k+1)\displaystyle {} + k \cdot (k + 1)=m2(1z2)+m(1z2)1z2\displaystyle {} = - \frac{\displaystyle m^2 \cdot (1 - z^2) + m \cdot (1 - z^2)}{\displaystyle 1 - z^2}+k(k+1)\displaystyle {} + k \cdot (k + 1)=m2\displaystyle {} = - m^2m\displaystyle {} - m+k(k+1)\displaystyle {} + k \cdot (k + 1)=(km)(k+m+1),\displaystyle {} = (k - m) \cdot (k + m + 1),

таким образом, после подстановки уравнение (E.3) принимает вид

(1z2)d2Θ^km(z)dz2\displaystyle (1 - z^2) \cdot \frac{\displaystyle d^2 \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz^2}2(m+1)zdΘ^km(z)dz\displaystyle {} - 2 \cdot (m + 1) \cdot z \cdot \frac{\displaystyle d \widehat{\Theta}_{km}(z)}{\displaystyle dz}+(km)(k+m+1)Θ^km(z)\displaystyle {} + (k - m) \cdot (k + m + 1) \cdot \widehat{\Theta}_{km}(z)=0.\displaystyle {} = 0.
(E.4)

Возьмём уравнение (E.3), положим mm=0{} = 0 и учтём, что его решением в этом случае являются полиномы Лежандра Pk(z)P_k(z) — получим следующее уравнение

(1z2)d2Pk(z)dz2\displaystyle (1 - z^2) \cdot \frac{\displaystyle d^2 P_k(z)}{\displaystyle dz^2}2zdPk(z)dz\displaystyle {} - 2 \cdot z \cdot \frac{\displaystyle d P_k(z)}{\displaystyle dz}+k(k+1)Pk(z)\displaystyle {} + k \cdot (k + 1) \cdot P_k(z)=0,\displaystyle {} = 0,
(E.5)

которое продифференцируем mm раз с помощью формулы Лейбница, определяемой следующим образом

dmdzm(u(z)v(z))\displaystyle \frac{\displaystyle d^m}{\displaystyle dz^m} \left( u(z) \cdot v(z) \right) =i=0m(mi)\displaystyle {} = \sum_{i=0}^m \binom{m}{i}dmidzmiu(z)\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle d^{m-i}}{\displaystyle dz^{m-i}} u(z)didziv(z),\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle d^i}{\displaystyle dz^i} v(z),

где (mi)\binom{m}{i}=m!i!(mi)!{} = \frac{\displaystyle m!}{\displaystyle i! \cdot (m - i)!} — биномиальный коэффициент.

Начнём с первого члена уравнения (E.5), приняв v(z)v(z)=1{} = 1z2{} - z^2

d0dz0v\displaystyle \frac{\displaystyle d^0}{\displaystyle dz^0} v =1\displaystyle {} = 1z2;d1dz1v\displaystyle {} - z^2; \quad \frac{\displaystyle d^1}{\displaystyle dz^1} v=2z;d2dz2v\displaystyle {} = -2 \cdot z; \quad \frac{\displaystyle d^2}{\displaystyle dz^2} v=2;didziv\displaystyle {} = -2; \quad \frac{\displaystyle d^i}{\displaystyle dz^i} v=0,\displaystyle {} = 0,i\displaystyle i(3..),\displaystyle {} \in (3..\infty),

теперь примем v(z)v(z)=2z{} = -2 \cdot z, получим

d0dz0v\displaystyle \frac{\displaystyle d^0}{\displaystyle dz^0} v =2z;d1dz1v\displaystyle {} = -2 \cdot z; \quad \frac{\displaystyle d^1}{\displaystyle dz^1} v=2;didziv\displaystyle {} = -2; \quad \frac{\displaystyle d^i}{\displaystyle dz^i} v=0,\displaystyle {} = 0,i\displaystyle i(2..),\displaystyle {} \in (2..\infty),

для случая v(z)v(z)=k(k+1){} = k \cdot (k + 1) всё тривиально

d0dz0v\displaystyle \frac{\displaystyle d^0}{\displaystyle dz^0} v =k(k+1);didziv\displaystyle {} = k \cdot (k + 1); \quad \frac{\displaystyle d^i}{\displaystyle dz^i} v=0,\displaystyle {} = 0,i\displaystyle i(1..).\displaystyle {} \in (1..\infty).

Биномиальные коэффициенты соответственно равны

(m0)\displaystyle \binom{m}{0} =1;(m1)\displaystyle {} = 1; \quad \binom{m}{1}=m;(m2)\displaystyle {} = m; \quad \binom{m}{2}=m(m1)2.\displaystyle {} = \frac{\displaystyle m \cdot (m - 1)}{\displaystyle 2}.

Результат дифференцирования первого члена уравнения (E.5) равен

(1z2)dm+2dzm+2Pk(z)\displaystyle (1 - z^2) \cdot \frac{\displaystyle d^{m+2}}{\displaystyle dz^{m+2}} P_k(z)2zmdm+1dzm+1Pk(z)\displaystyle {} - 2 \cdot z \cdot m \cdot \frac{\displaystyle d^{m+1}}{\displaystyle dz^{m+1}} P_k(z)m(m1)dmdzmPk(z),\displaystyle {} - m \cdot (m - 1) \cdot \frac{\displaystyle d^m}{\displaystyle dz^m} P_k(z),

для второго члена

2zdm+1dzm+1Pk(z)\displaystyle {} -2 \cdot z \cdot \frac{\displaystyle d^{m+1}}{\displaystyle dz^{m+1}} P_k(z)2mdmdzmPk(z),\displaystyle {} - 2 \cdot m \cdot \frac{\displaystyle d^m}{\displaystyle dz^m} P_k(z),

для третьего члена

k(k+1)dmdzmPk(z),k \cdot (k + 1) \cdot \frac{\displaystyle d^m}{\displaystyle dz^m} P_k(z),

сложим все три члена

(1z2)dm+2dzm+2Pk(z)\displaystyle (1 - z^2) \cdot \frac{\displaystyle d^{m+2}}{\displaystyle dz^{m+2}} P_k(z)2\displaystyle {} - 2(m+1)\displaystyle {} \cdot (m + 1)z\displaystyle {} \cdot zdm+1dzm+1Pk(z)\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle d^{m+1}}{\displaystyle dz^{m+1}} P_k(z)+(km)\displaystyle {} + (k-m)(k+m+1)\displaystyle {} \cdot (k + m + 1)dmdzmPk(z).\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle d^m}{\displaystyle dz^m} P_k(z).

Левая часть уравнения (E.5) тождественно равна нулю, поэтому равна нулю и её mm-кратная производная:

(1z2)dm+2dzm+2Pk(z)\displaystyle (1 - z^2) \cdot \frac{\displaystyle d^{m+2}}{\displaystyle dz^{m+2}} P_k(z)2\displaystyle {} - 2(m+1)\displaystyle {} \cdot (m + 1)z\displaystyle {} \cdot zdm+1dzm+1Pk(z)\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle d^{m+1}}{\displaystyle dz^{m+1}} P_k(z)+(km)\displaystyle {} + (k-m)(k+m+1)\displaystyle {} \cdot (k + m + 1)dmdzmPk(z)\displaystyle {} \cdot \frac{\displaystyle d^m}{\displaystyle dz^m} P_k(z)=0.\displaystyle {} = 0.

Полученное уравнение совпадает с уравнением (E.4), откуда Θ^km(z)\widehat{\Theta}_{km}(z)=dmdzmPk(z){} = \frac{\displaystyle d^m}{\displaystyle dz^m} P_k(z), а значит, решение уравнения (E.1) имеет вид

Θkm(z)\displaystyle \Theta_{km}(z) =Pk(m)(z)\displaystyle {} = P_k^{(m)}(z)=(1z2)m2dmdzmPk(z),\displaystyle {} = (1 - z^2)^{\frac{\displaystyle m}{\displaystyle 2}} \cdot \frac{\displaystyle d^m}{\displaystyle dz^m} P_k(z),
(E.6)

где γ1k2\gamma_{1k}^2=k(k+1){} = k \cdot (k + 1) — собственные значения, Pk(m)(z)P_k^{(m)}(z) — присоединённые полиномы Лежандра. При mm>k{} > k производная dmdzmPk(z)\frac{\displaystyle d^m}{\displaystyle dz^m} P_k(z) обращается в нуль, поэтому нетривиальные решения существуют только при kkm{} \ge m.